دراین خاک زر خیز
شـــــا هـــــنامه
سپه چون به نزدیک ایـــــران کشید همانگه خبر بـــافـــریــدون
رســـید بفرمود پــــس تـــا مــنــــوچهر شاه ز پهلو به
هامــــون گـــذارد ســـپاه یکی داستان زد جـــهـــانــدیــده کی کــه مرد
جوان چون بود نیک پـــی به دام آیدش ناســگـالــیــده مـــــیش پـلـنگ از
پس پشــــت و صیاد پیش شکیبایی و هــــوش و رای و خـرد هــــــژیــــــــر از بیابان به
دام آورد و دیگر ز بـــد مـــردم بـــد کـــنـــش بـــه فرجام
روزی بــپــیــچــد تـــنـش به بـــادافـــره آنــگــه شـتـابــید می کــــه تـــفـــســیـده
آهـن بـتـابـیـد می چو لشکر منوچهر بر ساده دشـــت بـرون برد
آنجا به بد روز هــــــشت فریــــدونــــش هـنـگـام رفــتن بدید ســخنها به
دانــــش بــــدو گــــسترید منوچهر گفت ای سرافـراز شــــاه کــی آید
کسی پیش تو کـــــینه خواه مـــگر بـــدســـگالــــد بدو روزگار بــه جان و تن
خود خورد زیــــنـهار من اینک میان را به رومـــی زره
بـــبــنــدم
کـه نـگـــشـایــم از تن گره به کین جستن از دشت آوردگــــاه بــرآرم
به خورشــــیـــد گـــــرد سپاه از آن انجمن کس ندارم بـــه مرد کـــجا جست
یارنـد بـــا مـــن نـــبـرد بـــفـــرمــــود تــا قارن رزم جوی ز پـــهلو
به دشـت انـــدر آورد روی سراپردۀ شاه بــیـــرون کـــشــیــد درفش هـــمــــایون
به هامون کشید همی رفــــــت لشکر گروها گروه چــــــو
دریــــا بجوشد هامون و کوه چنان تیره شد روز روشن ز گـرد تــو گفتی کـه خورشید شد لاجـــورد ز کشور بر آمد سراسر خــــروش هـــمی کر
شـدی مـــردم تــــیز گوش خروشیدن تازی اسپان ز دشـــــت ز بــــانگ
تـبیره هـــمی بــــر گذشت ز لشکر گـــه پــــهلوان تا دو میل کــــــشــــــــیده
دورویه رده ژنده پیل از آن شصت برپشتشان تخت زر بـــه زر
انـدرون چــنــد گـــونـه گهر چو سیصد بنه بر نــهـــادنـد بـــار چــو سیصـد
هـــمــــان ازدر کارزار همه زیر بر گســـتوان انــــدرون نــبدشان جـز
از چشم ز آهن بـرون ســـراپــــردۀ شــاه بــیـرون زدنـد
ز
تـمیشه لشـکر به هامون زدنــــــد سپهدار چـــون قـــارن کـیـــنه دار ســواران جنـگی
چـــو ســیصد هزار هـــمــه نـــامــداران جوشن وران بـــــــرفــــتـنــد
بـــا گـــرزهــای گران دلیران یکایک چـــو شـــیـــر ژیان هــمه
بسته بـر کــیـــن ایـــرج مـــیان به پیش اندرون کاویــانـی درفــش بــه جنگ
انـدرون تیغــهـــای بـنـفـش مــنـــوچــهـــر بـــا قارن پــیــلـتن بـــــرون
آمــــد از بــیــشـــۀ نـــارون بیامد به پیش ســـپه بـــر گـــذشت بــیاراست لـشکر بر آن پهن دشــــت چپ لشکرش رابه گرشاســپ داد ابــر
میمنــه ســـام یـــل بــا قــــبـــــاد رده بر کـشــیـــــده ز هر سو سپاه مـــنـــوچــــهـر
با ســــرو در قلب گاه همی تافت چون مه میان گــــروه نـــبـــود
ایـــچ پــــــیـدا ز افــراز کــوه سپه کش چو قارن ،مبارزچوسام ســـپــه
بـــر کـــــشـــــید حسام از نیام طلایه به پیش اندرون چون قــباد کــــــمیـن ور
چو گرد تلــمـیـان نـــژاد یکی لشکر آراســته چون عروس بـــه شـــیــران
جــنگی و آوای کوس به تور و به سلم آگهی تـاخــتـــند کـــه ایــرانیان
جنگ را ساخـــتــنــــد ز بیشه به هامون کشیدند صــف ز خـــــــــون جگر
بر لب آورده کــــف دو خونی همان با سپاهی گـــران بـــــرفـــتـنـد
آگــنـــده از کــیـــن سران کشیدند لشکر بــه دشـــت نبــــرد الا نــــــان
دژ را پـــــــس پـشـت کـــرد یــکــایــک طــلایــه بـیـامد قـــباد چــو
تــور آگهی یافت آمـــد چـــو باد بدو گـــفــت نـــزد مـــنـوچهر شو بگــویــش
که ای بی پدر شــــاه نـــو اگر دخـــتــر آمـــد ز ایـــرج نژاد تــرا تــیغ و کوپال و جــوشن که
داد بـــدو گــفــت آری گــزارم پـیــام بـدیــن
سان که گفتی وبــردی تو نام ولــیـکن گـر انـدیـشه گردد دراز خـــــرد بــــــا
دل تـو نــشـیـند به راز بدانی که کاریت هولـسـت پـیـش بــتــرسی از
این خام گفتار خویـــش اگر برشما دام و دد روز و شـب هــــمی گریدی
نیستی بـــس عــــجب که از بیشۀ نارون تا به چـــیـــن ســـــواران جنگند
ومـــردان کـــیــــن درفـــشــیــدن تــیـغـهـای بــنــفش چــــو بینید
با کـــاویـــانـــی درفــــش بدرّد دل و مـــغــزتـــان از نـهیب
بـــــلندی نـــدانـــیـــد
بــاز از نـــشیب قباد آمد آنگه بــه نــزدیـک شــاه بــگفت آنـچه
بشـنید از آن رزم خواه مـنـوچـهـر خــندید و گفت آنگهی که چونـــیــن
نــگـویـد مـگـر ابـلـهی سـپـاس از جهانـدار هر دو جهان شـــنــــاسـنــــدۀ
آشـکـار و نــــهـــان که دانــد که ایرج نــیای مـنـســت فـــریــــدون
فــرخ گـــوای مــنــســت کنون گر به جنگ انــدر آریم سـر شــــــــــود
آشـــکــار نـــژاد و گــهـر به زور خـداوند خــورشید و مــاه کـــــه چندان نـمانـم
ورا دســتــگـــاه که بر هـم زنــد چشم زیر و زبـر بــــــریده به لشـکر
نمایمــش ســـــر بفرمود تا خوان بیاراســتــنـــــد نـــــــشستنگه
رود و می خواستــند به سلم و به تور آمــــد ایـــن آگـــــــهی کــه شـــد
روشـــــن آن تخت شاهنشهی دل هر دو بـــیــــداد گــــر پـــــــر نـهیــب کــه
اختر هـــمــی رفــت ســــوی نشیـب نـــشــســتــنــد هــر دو بـه انـــــدیشگان شــــــده
تــیره روز جـــفــا پـــیـــشـــگان یکایک برآن رایـــشــان شــــــد درست کــزان
رویشان چاره بـــایـــســت جست که سوی فـــریــــدون فـــرســتــند کس بــــه پوزش کــجا چـــاره ایــــن بود بس بـــجـــســتــنـــد از آن انجمن هر دوان یــــکی
پاک دل مـــرد چـــیـــره زبــــــان بدان مرد بــاهـــوش وبـــا رای وشـرم بـــگـــفــتــنــد
بـــا لابـــه بـــــســیـار گرم در گـــنـــج خـــــاور گـــشــادنــــد بــــاز بــــدیــــدنــــد
هــــول نـــشـــیب از فـــراز ز گـــنــــج گـــــهـــر تـــاج زر خـواستند هــــمی
پـــشـــت پـــیـــلان بــیـــاراسـتند به گردونها بـر چــــه مـــشــــک و عبیر چــــه
دیـــبــا و دیـــنــار و خـز و حـریــر ابا پیل گــــــــردونـــکش و رنگ و بوی ز خـــــاور
بــــه ایــــران نـهـادنـــد روی هر آنکس کـــه بـــد بـــر در شـــــهریار یـــــــکایـــک
فـــرســتــادشــان یـــادگـار چو پردخته شـــــــان دل از خـــواســـته فـــــــرســــتـــــاده
آمــــد بــــــرآراسـتــه بــــدادنــــــد نــــــــزد فــــریـــــدون پیام نـــخـــســـت
از جـــهــاندار بــردنـــد نـام که جـــاویـــد بــــــــاد آفــــریـــدون گرد هـــمـه فــــرّهـــی
ایــــزد او را ســــپـرد سرش سبز باد و تــــنـــش ارجـــمــــند مـــنش بر
گـــذشـــتـــه ز چــــرخ بلــــند بدان کان دو بـــدخــــواه بـــیــــــــدادگر پـــــر از
آب دیــــده ز شــــرم پـــــــــــدر پـــشـــیــمــــان شـده ،داغ دل بر گـــناه هـــمی
ســــوی پـــــــوزش نمـــایــند راه چه گـــفـــتـــنــد دانــــنـــدگــــان خـــرد کـــــــه هر
کس کــــــه بد کرد کیفر بــرد بماند به تـــیــــــمــار و دل پــر ز درد چـــــو ما
مـــانـــده ایم ای شه راد مــرد نوشته چنین بـــودمـــان از بـــــــوش بـــــــه رســــم بـــــوش
انـــدر آمد روش هژیر جهان ســــوز و نـــــر اژدهـــا ز دام
قـــــــــــضــــا هــــم نـــبــاید رهـــا و دیگر که فـــــرمــــان نـــاپاک دیـو بــبـــرّد
دل از تــــرس گـــیـــهــــان خدیو به مابر چنین خـــــیـــــره شد رای بد کـــه مـــغـــز
دو فــــرزنــــد شــد جای بد همی چـــشـــم داریـــــم از آن تـاجور کـــه
بـــخـشایش آرد بـــه مـــا بـــر مـگر اگر چـــه بــــزرگـــســــت ما را گـناه بــــــه بی
دانشی بر نـــهــد پــیــشــــــگاه و دیــــگر بـــهـــانـــه ســپـــهر بـــلند کــــــه
گاهی پناهست و گـــاهــی گــــزند سوم دیــــو کـــانـــدر میان چون نوند مــــــیان بـــســـتـــه
دارد ز بــــــهر گزند اگر پـــادشــــا را ســــر از کـــین مـا شــــود
پاک و روشــــن شـــــود دین ما مــنــوچـــهـــر را بـــا ســـپــاه گــران فــــــرستد به
نـــزدیـــک خـــواهشگران بدان تا چو بنده به پـــیــشــش به پای بـــبــاشــیــم جـــاویـــد و ایــنــســـت
رای مگر کان درختی کزین کین برســـت بـــــــه آب دو
دیــــده تــــوانـــیـــم شـست بپوییم تــــا آب و رنـــجــــش دهـــیـم چـــو تــازه
شود تــــاج و گـــنـجش دهیم فـــرســـتـــاده آمـــد دلــی پــر سـخن ســـخـــن
را نــه ســــر بــود پــیـدا نه بن ابـــا پــــیل با گنج و با خـــواســـتــه بــــه
درگـــــــاه شـــاه آمــــد آراســـتــــه به شاه آفـــریـــدون رســیــد آگـــهی بـــفــرمود
تــــا تــخــت شـــاهــنــــــشهی به دیـــبــــــای چــیــنــی بـیـاراسـتـند کــــــــــلاه
کــــــیـــانـــی بــپــیــراســتــند نشست از بــــر تخت پــیــروزه شــاه چـو ســرو
ســــهی بر سرش گرد مــــاه ابا تاج و بـــا طــــوق و بـا گـــوشوار چـنـــان
چون بـــود در خـــور شــهـریـار خـــجـــســتــه مـنوچهر بر دست شاه نــشــسته
نـــهــــاده بـــــســـر بـــر کـلاه به زرین عمود و بــه زرین کـــمـــــر زمــیــن
کرده خورشــیدگون ســـربـــسر دو رویه بزرگان کـــــشـــیــــــده رده ســـــــــــراپـــــای
یـــــــکسر به زر آزده به یک دست بر بسـته شـــیر و پلنگ بـه دســــــت
دگر ژنـــــده پـــیــلان جنگ برون شد ز درگـــــاه شــــاپـــور گرد فــــرســـتــــادۀ
ســـلــــــــــم را پیش برد فرستاده چــــون دیــــــد درگــــاه شاه پــــیـــــــــــاده
دوان انـــــدر آمـــد ز راه چو نزدیک شـاه آفـــریــــدون رســید ســــــر و
تخت و تاج بـــلـــنـــدش بــدیـد ز بالا فرو برد ســــــر پــــیـــش اوی هـــــمی بر
زمــــیــــن بــــر بمالید روی گرانمایه شاه جـــهــــان کـــدخــــدای بــــــکرســـــی زرّیــــن
وراکــــرد جـای فرســـتــــاده بـــر شـــــاه کـرد آفرین کـــــه ای
نازش تاج و تخت و نــگــیــن زمین گلشن از پایۀ تـــخـــت تـــســت زمـــان
روشن از مایۀ بخت تـــســــــت همه بندۀ خــــاک پـــــای تــــوایـــــــم هــــــمه پاک
زنـــــده بـــــرای تــــوایـــم پیام دو خــــونی بـــه گــفــتـــن گرفت هـــمه
راســـتــیــهــا نـــهــفــتـــن گرفت گشاده زبان مــرد بـــســـیــــار هوش بـــدو
داده شــــــاه جـــهـــانـــــدار گوش ز کردار بــــد پــــــوزش آراســـتـــــن مـــنوچهر
را نـــــزد خــــود خـــــواستن میان بـــســتــن او را بـــســــان رهی ســـپردن
بــــدو تــــــاج و تــــخــت مهی خــــریــــــدن ازو بـــــاز خــــون پــــدر بـــه
دیـــنــــار و دیـــبـــا و تـــاج و کـمر فـــــرســـتــــاده گــفــت و سـپهبد شنید مـر آن
بند را پــــاســـــخ آمــــد کــــلــید چو بـــشــنـیــد شـــاه جــــهان کدخدای پـــــــیـــــام
دو فـــــرزنــــد نـــاپـاک رای یکایک به مــرد گــــرانــــمـــــایه گفت کـه
خورشید را چـــــون تــــــوانی نـهفت نـــهــــان دل آن دو مــــــرد پــلـــیــــــد ز
خـــورشید روشن تــــر آمـــــد پـــــدیــد شنیدم همه هــــر چــــه گـــفـتی ســخن نگه
کن که پاسخ چـــــه یــــابـــی ز بـــن بــــگو آن دو بــــی شــــــرم نـاپـاک را دو
بـــیـــداد و بـــدمـــهر و نـــــــاپاک را که گفتار خـــیـــره نـــیـــرزد بـه چــــیز ازیـن
در ســـخــن خــود نـــرانــیــم نـــیز اگر بر مـــنـــوچـــهــرتــان مهر خاست تـن ایرج نــــامـــــورتــــان کـــجـــاســت که کــــام دد و دام بـــودش نـــهـــفــــت سرش
را یـــکی تــنــگ تــابــوت جــفـت کنون چـــون ز ایرج بــپــرداخـــتــیــــد به
کـــیــن مــنـــوچــهـــر بـــرســاخــتــید نـــبـیـنـیــد رویـــش مــگــر بـــا ســـــپاه ز پـــــــولاد
بـــــر ســــر نــــهـــــاده کلاه ابــــا گـــــرز و بــا کـــاویـــانـــی درفش زمین
کرده از سمّ اســـپــان بـــنـــفـــــش ســـپـــهـــدار چــون قــــــــارن رزم زن چو
شاپور و نــســتـوه شــمــشــیـــــر زن به یک دست شیدوش جـــنـگی بـــه پای چو
شیروی شــــیـــر اوژن رهـــنـــمـــای چو سام نــــریــــمــــان و ســــرو یـــمن به پـــیــــش
ســـپــــاه انــــدرون رای زن درختی که از کـــیــــن ایـــــرج بـــرست به
خون برگ و بارش بخواهیم شـــســـت از آن تاکنون کین او کس نـــخــواســت که پــــشــــت زمـــانـــه نـــدیـــدیــم راست نه خوب آمدی با دو فــــرزنــد خـــویـش کـجا
جـنگ را کــــــردمی دســــت پـــیــش کنون زان درخــــتـی کـــه دشــمـن بکند بـــــرومـــنـــد
شــــاخـــی بــــرآمـــد بــلند بـــیـــایـــد کـــنـــون چـــون هــــژیر ژیان بــــه کــــیــــن پـــدر تـــنـــگ بـسته میان فـــــرســــتــــاده آن هـــول گـــفــتــار
دید نــشــســـت
مــنــوچـــهــر ســالار دیــــــد بپژمرد و بــــرخــــاســـت لرزان ز جای هــــم
آنـــگـــه بــــه زیــــن آورد پــــــای هـــمـــه بــــودنــیـــها بــه روشن روان بدید آن گرانـــمــایــــه مــــرد جــــــــوان که با سلم و بــــا تـــور گـــردان سـپهـر نــه
بـس دیر چــــیـــن انـــــدر آرد به چهر بـــیـــامـــد بـــه کـــردار بــــاد دمـــــان ســـــــری پــــر ز پـــاســـخ ،دلی پر گمان ز دیـــدار چـــون خـــاور آمـــد پــدیــد بــه
هـــــامــــون کـــشــیــده ســراپرده دید بــیــــامد بــــه درگـــــاه پـــرده سـرای بـه
پــــرده درون بــــود خــــاور خـــــــدای یکی خـــیــمــۀ پــرنـیـان ســـاخــتــــه ســــــــتـــــــاره
زده جــــای پـــــرداخــــتــه دو شاه دوکشور نـشــســتــه بـــه راز بــــــگـــفــتــنــد
کــآمــد فــرسـتـاده بــــــاز بـــیـــامــــد هــــم آنـــگــاه سـالار بـار فـــرســـتـــاده
را بــــرد زی شـــهـریـــــار نــشـسـتـنـگـهی نـــو بـــیــــاراســـتـند ز
شـــــاه نو آیین خـــبـــر خـــواســـتـــنــد بجستند هــــر گـــــونـــــه ای آگــــهی ز
دیـــــهیم و ز تخت شــــاهـــنـــشـــــــهی ز شاه آفــــریــــدون و از لـــشــکرش ز
گــــــردان جـــنــــگی و از کـــشـــورش و دیگر ز کردار گـــــردان ســـپــهــــر کـــــه دارد همی بر مـــنـــوچـــهـــر مــهر بزرگان کدامند و دســـتـــور کــیــست چــه مـایستشان گنج و گـــنــجور کـیـست فرســـتــاده گـــفــت آنـکه روشن بهار بــــــــدیـــد
و بـــبـــیــنـــد در شـــهـــریـــار بهاریست خرّم در اردیـــبـــهـــشـــــت هــــمــه
خاک عنبر هــــمــــه زرّ خـــشــت سپهر برین کاخ و مـــیــــدان اوســت بــــهــشت
برین روی خــنــــدان اوســـــت به بالای ایــــــــوان او راغ نــیـســت بـــه
پـهـنای مـــیـــدان او بـــاغ نـیـســــت چو رفتم به نـــزدیــک ایــوان فـــراز ســـــرش
با ســتـــاره هـــمــی گـــفت راز به یک دست پیل و به یک دست شیر جـــــــــهان
را بــــه تخت انــدر آورده زیر ابر پشت پـــیلانــش بـــر تـــخــت زر ز گـــــوهـــر
هــمــه طـــــوق شیران نـــر تبیره زنان پــیــش پــیـــلان به پـــای
ز هــــر ســو
خــروشــیـــدن کـــرّه نــای تو گفتی که مـــیــدان بـجـوشـد همی زمـیــن بــآســمــان
بـرخــروشـــد همــی خرامان شدم پــیــش آن ارجــمــــنـــد یـکــی تخت پــیـــروزه دیــــدم بـــــلــنـــد نشسته برو شـهــریـاری چــــو مــــاه ز یـــــاقـــوت
رخـــشـــــان بسر بر کلاه چو کافور مـوی و چـــو گــلبرگ روی دل
آزرم جـــوی و زبــان چـــرب گـــوی جـــهــان را ازو دل بــه بــیــم و امـیـد تـو
گـــفتــی مــگــر زنــده شــد جــمّشــید مــنــوچـهـر چـــون زاد ســــرو بـلـنـد بـــه کـــــردار طــهــمـــورث دیــــوبــــنـد نــشــســتـــه بــر شـاه بر دست راست تو گـــویـی زبـــان و دل پــــادشــــاســت بــه پـیـش انــــدرون قــــــارن رزم زن بـــــه دســــت چـپـش ســــرو شـــاه یمن چـو شـاه یــمـــن ســــرو دســـتورشان چــو
پـیــــروز گـــرشـــاسب گنجورشان شــــمــــار در گـــنـــجـــهـــا نــــاپـدیـد کـس
انـــدر جـــهـــان آن بـــزرگــی ندید هــــمــــه گــــرد ایـوان دو رویه ســپاه بـه زرین عــمـود و بــــه زریــــن
کلاه ســــپـــهـــــدار چون قــارن کــــــاوگان بــه پــــیـــــش ســــپــاه انـدرون آوگان مـــبـارز چو شــــیـــروی درّنــــــده
شیر چو شـاپـور یـــل ژنـــــده پــــیـــل دلـــیر چـنـو بــســــت بــــر کـــوهۀ پـــیل
کوس هوا گـــــردد از گــــرد چـون آبــــنـــوس گــــر آینـد زی ما بـــه جـــنگ آن گروه شود
کــوه هــامون و هــــامــــون کــوه همه دل پـــر زکــیـن و پــر چــین بروی بجز جــنگــشــان نــیــسـت چـیـز آرزوی بریــشـــان هــمـــه بـرشــمرد آنچه
دید سـخن نـــیـز کــــز آفـــریــــدون شـــنــید دو مــــرد جـــفـاپـــیــشــــه را دل ز
درد بـــپــیــچــیـــد و شـــد رویـشـان لاژورد نـــشـــســتــنـد و جسـتـنـد هر گونه
رای سخن را نه ســــر بـــود پــیــدا نـه پای به سـلم بـــــزرگ آنـــگهــی تـــور
گفت کـــه آرام و شـــادی بـــبـــایــد نــهـفـت نبایــــد کـــــه آن بـــچـّۀ نــــــره
شـــــیر شـــــود تـــیـز دنـدان و گـــردد
دلــــــیر چنـان نـــــامــــــور بـــی هــنر چون
بود کــــــش آمــوزگــار آفـــریـــدون بـــود نـبـیـــره چـــــو شــــد رایــــزن بـــا
نـیـا ازان جـــــایـــگه بـردمـد کــــیـــمــیـــا بـبایـــد بـــســـیـــچـــیــــد ما
را به جنگ شـــتــــاب آوریـــدن بـجای درنــــــگ ز لشکــر ســـواران برون تـــاخـــتــنـد ز چـیـــــــن و ز خـاور سـپه سـاخـتند فـتاد اندر آن بــوم و بــر گــفــت گـــوی جــــهانــی بدیـشـان نهــادنــــــد
روی سـپاهـــــی کـــه آن را کــــرانـــه
نــبود بـــــدان بــــد که اخــتـر جــوانه نـبود ز خاور دو لشکــر بــه ایـــران کـــشید به خـــفــتــان و خود انـدرون نــاپـدید ابا ژنده پـیــــــلان و بـــا خــــواســـتــه دو خــونــی بـــه کـــیــنــــه دل آراسته برآمد بــــرایـــــن نـــیـــز یــــک چــند
گاه
شـــبـــســتــــان ایـــــرج نــگـــه کرد شاه یــــکی خوب چــــهــره پــــرستــیـــده دید
کـــجــــا نــــام او بــــود مـــــاه آفـــــریــن که ایرج بر او مــــهــــر بـــســــیار داشت
قـضا را کـــنـــیــــزک از او بـــار داشــت پری چـــــهـــره را بـــچـــــه بود در نهان
از آن شـــــاه شد شــــهـــریــــار جــهــان از آن خوب رخ شــــد دلـــــش پــــر امید
بــــه کـــیــــن پـــســــــر داد
دل را نـــوید چـــــو هــــنـــگـــامــــۀ زادن آمــــد پـدیـد یـــکــی
دخـــتـــر آمـــد ز مــــاه آفــــریــن جــــهـــانـــی گـــرفـــتــنــد پــــروردنــــش بـــــرآمـــــد بـــــه نــــاز و بـــزرگی تنــش مــــر آن مــــاه رخ ز ســـر تـــا بـه بـای تــــو
گـــفـــتی مـــگــر ایـــرجـــستی بجای چو بر جست و آمـــدش هــنـگـام شـوی چو پروین شدش روی و چون مشک موی نــیــا نــامــزد کــرد شــویــش پــشــنگ بــــدو
داد و چـــنــــدی بــــرآمــــد درنــــگ یـــکــی پـــور زاد آن هـــنـــرمـــنـد ماه چـــگـــونـــه
ســـزاوار تــــخـــــت و کــــلاه چـــــو از مــــادر مـــهـــربـــان شد جدا ســـبـــک
تـــاخـــتـــنــدش بــه نــزد نــــیـــا بـــدو گــــفــــت مـــوبـــــد که ای تاجور یـــکــی
شـــاد کــــن دل بــه ایـــرج نــگــــر جـــهــان بــخــش را لــب پرازخنده شد تــو
گــفــتــی مــگــر ایـرجــش زنـــده شـــد نـــهـــاد آن گــــرانــمــایــه را بــر کنار نـــیــایـــش
هــــمی کـــرد بـــــــا کـــردگـــار هـــمی گـــفــت کــــاین روز فرخنده باد دل
بـــدســـــــــگــالان مـــا کــنـــــده بــــــاد هــــمـــان کـــز جـــهــان آفرین کرد یاد بـــبـــخـــشـــود
و دیــــده بــــدو بـــــــــازداد فـــــریـــدون چــو روشن جهان را بدید بــه
چـــهر نو آمــــد ســـبـــک بـــنـــگریــد چنین گــــفـــت کـــز پــــاک مــام و پدر یـــکی
شــــاخ شــــایـــســـتــه آمـــد به بـر مـــی روشـــن آمـــد ز پـــر مـــایه جام مــــر
آن چــــهــــر دارد مـــنوچــهر نــــام چــــنـــان پــــروریـــدش که بــــاد هوا بـــــرو
بـــر گـــذشـــتــی نـــــبــــودی روا پــــرســـتــنــده ای کـــش به بر داشتی زمــــیـــن
را بـــه پـــی هـیچ نــگذاشــتی به پای اندرش مـــشـــک ســــارا بـــدی روان
بـــــر ســــرش چـــتر دیـــبا بــــــدی چنین تا برآمـــــد بــــــرو ســــالــــیـان نــیامدش
ز اخــــتــــر زمــــانی زیــــــــان هنرها که بـــــرآمـــد شــهان را به کار بـیامــــوخـــتــــش
نــــامـــــور شــهریـــار چو چــــشــــم و دل پــــادشـا بـاز شــد ســــپـــه نـــیــــز بــــا او هـــم آواز شــــد نــــیـــا تــــخـــت زرّین و گـــرز گران بــــــدو
داد و پــــیـــــروزه تــــاج ســــران ســــراپـــــردۀ دیــــبـــۀ هـــفــت رنـگ بـــدو
اندرون خـــیـــــمـــه هــای پـــــلــنگ چه اسپان تــــــــازی بــــه زرّیـن ستام چـه
شمشیر هـــنـــدی بـــــه زرّیــــن نـــیام چه از جوشن و تـــرگ و رومـــی زره گـــــــشـــادنــــد
مـــــــر بـــنــــدها را گـــره کمانهای چـــاچــــی و تــیـر و خدنــــگ ســــپرهای
چـــینی و ژوبـــیــــن جـــنـــــگ بریــــن گـــونـــه آراســـتـــه گــنــجـها کـــــه بـــــــودش بــــه گـــــرد آمده رنجـــها سراسر ســـــزای مــــنـــوچـــهر دیــــد دل
خـــویـــــش را زو پر از مــــهــــر دیــــد کـــلـــیــــد در گـــنــــج آراســـــتــــــــه بــــه
گــــــنــــجور او داد بـــا خــــواســــتــه هـــــمـــه پـــهـــلـــوانـان لــشکرش را هــــمــــــه
نـــامــــداران کـــــــشـــورش را بـــفــــرمــــود تـــا پـــیــــش او آمـــدند
هــــمــــــه
بــــا دلــــی کـــیــنـه جــو آمــدند بــــه شــــاهـــی بــــرو آفـرین خواندند زبـــــرجد به تـــــاجـــــش بــــرافـــشـانـدند چو جشنی بــــد ایــــــن روزگار بزرگ شـــــده
در جهان مـــیــــش پـــــیدا ز گرگ ســپـــهـــدار چــــون قـــــارن کــاوگان ســپــهکش چو شیروی و چون آوگــــــان چو شد ساخـــتــــه کــار لـــشکر همه بــــــرآمــــد ســــر شـــهــــریــار از رمــه فریدون نــــهــــــاده دودیده به راه سپــاه و کــــلاه آرزومــــنـــــد شــاه چو هنگام برگـــشـــتــــن شاه بود پـــــدر
زان سخن خود کی آگاه بــود همی شاه را تخت پیروزه ساخت هــــمی تاج را گوهر اندر نشاخـــت پذیره شــــدن را بــــیــــاراســــتند مــی ورود و
رامشگران خــواستند تبیره ببردند و پــــیـــــــل از درش ببستــند آذین
بــــه هــــر کـــشورش به زین اندرون بود شــاه و ســـپاه یـکی گــرد تـــیـــــره
بـــــرآمد ز راه هیونی برون آمد از تـــیـــره گــرد نشسته بــرو
ســــوگـــــواری به درد خــــروشــــی بـــرآورد دل سوگوار یـکی زرّ تـــــابـــوتــــش
انــــدر کـنار به تابوت زر اندرون پـــــرنـــیــــان نــهاده ســر
ایـــــرج انـــــدر مــــیـــان ابـــــا نـــالــــــه و آه و با روی زرد بـه پیــش فریدون شد آن شــــوخ مرد ز تابــــوت زر تـــخــتــه بـــرداشتند که
گــفتار او خــــوار پـــنـــداشـــتـــنـد ز تابوت چون پرنیان بر کـــــشــــیـد ســر ایرج
آمـــــد بـــــریـــــده پـــــدیــد بیافتاد ز اسب آفـــــریــــدون به خاک سـپه سربسر
جامه کـــــردنــــد چــاک سیه شــــد رخ و دیــــدگـــان شد سپید کـه
دیدن دگرگـــونــــه بودش امــــیــد چو خسرو بر آن گـــونــــه آمـد ز راه چـنین
بازگـــشـــت از پـــذیـــره ســـپـاه دریـــده درفـــش و نگونــســـار کوس رخ نــــامــــداران
بــــه رنــــگ آبنوس تبیره ســـــیـــــه کــــرده و روی پـــیل پراکنده بر تــــازی
اســـپـــانـــش نــــیل پیاده ســــپــــهـــبـــد،پــیـــاده ســـپــــاه پـر از
خاک ســــرگـــــرفـــتـــنـــــد راه خروشــــیــــدن پــــهــــلـوانان به درد کنان گوشت
تن را بر آن راد مـــــــرد برین گونه گردد به ما بر ســــپــــهــر بخواهد
ربودن چو بــــنـــمـــود چــــهر مبر خود به مـــــهـــــر زمــــانـه گمان نه نیکو
بود راســــتــــی در کـــمـــــان چو دشـــمــنـــش گـــیـــری نمایدت مهر وگر
دوست خوانی نــبـیـنـیـش چـــهـــر یکی پند گویــــــم تـــــرا مـــــن درسـت دل از مـهر گیتی بــــبــــایــــدت
شــست سپه داغ دل شاه با هــــــای و هـــــوی سوی
باغ ایـــــرج نـــــهـــــادنـــــد روی به روزی کجا جشن شـــــاهـــــان بـدی وزان
پــــیـــشـــتـــر بــــزمـــگاهان بدی فریدون سر شــــــاه پــــــــور جـــــوان بـیامد
به بــــر بــر گــــرفــــتــــه نـــوان بر آن تخت شــــاهـــنـــشــــهی بنگرید سـر
شــــاه را نــــــزدر تــــــاج دیــــــد همان حوض شاهان و سرو ســـــهـی درخت گــــلــفـــشـــان
و بــیــد و بــهی تهی دید از آزادگـــــان جــــشـــنـــگـاه به کیوان بــــرآورده گـــــرد ســــیـــاه همی سوخت باغ و همی خــست روی هـمی
ریخت اشک و همی کند مـــوی میان را به زنّار خونـــیـــن بــبــســت فکند
آتش انـــــدر ســــرای نـــشـست گلستانش بر کند و سروان بــســوخت به
یکبارگی چشم شــــــادی بـــدوخـت نـــهـــاده ســــر ایــــرج انـــدر کـــنـار ســر
خویـــشـــتن کرد زی کــــردگــار هـــــمــــی گــــفــــت کـای داور دادگر بــدیـن
بی گـــنــــه کــــشــته اندر نگر به خنجر سرش کنده در پـــیـــش من تــنـــش خـــورده شـــیـران آن انجمن دل هر دو بیداد از آن سان بـــســوز کــــه
هرگز نبینند جــــز تــــیــره روز به داغی جــــگـــرشـــان کـــنی آژده کــــه
بخـــشــایــــش آرد بـریـشان دده همی خواهم از روشـــــن کـــــردگار کـــه
چندان زمان یابم از روزگـــــــار که از تـــخـــم ایــــرج یکی نـــامور بــــــیـایــد
بـــریـــن کــیــن بـــبندد کمر چو دیدم چنین زان سپس شـــــایــدم اگـــــــــر
خــــاک بـــالا بــپــیــمـــــــادم برین گونه بگریست چـنـدان به زار هـــمی تا گیا رســـتــــش انـــدر کــنــار زمین بـــستــــر و خـــاک بـالین او شــده تـــیـــره
روشـــن جـــهان بین او دربــــار بــســتــه گـــشـــاده زبــان هـــمی
گـــــــفت کــــای داور راســتــان کس از تاجداران بدین ســـان نمرد کــــــه مر
دست این نـــامـــبـــردار گرد سرش را بریده به زار اهــــرمــن تــــنـــش را
شده کـــام شــیــران کـــفـن خروشی به زاری و چشمی پر آب ز هــــــر دام
و دد بــــــرده آرام و خواب سراسر همه کشـورش مرد و زن بـــــــــه هر جای
کرده یــکی انــجـــمـن همه دیده پر آب و دل پر ز خـــون نــــشــــسته به تــیــمـار و گرم انـدرون همه جامه کرده کــبــود و ســـیــاه نــشــــســتـه
بــه انـــدوه در سـوگ شاه چه مایه چــنــیـن روز بگذاشــتـنـد هــــمـــــه زنــدگـی
مرگ پــنــداشــتــنــد چو برداشت پرده ز پیـــش آفتاب ســـپـیـــده بــرآمــد
بـپـالــود خواب دو بیهوده را دل بدان کار گــــرم کـه دیـده بشویند
هر دو ز شــــــرم برفتند هر دو گرازان ز جـــــــای نــهادند سر ســــوی
پـــــرده سرای چو از خــیـمه ایرج به ره بنگرید پــر از مــــهر
دل پیش ایشان دوید بـــــرفـــتـنـد با او به خیمه درون ســـخن بیشتر بر چرا رفت و چون بدو گفت تور ار تو از ما کــــهی چـــرا بر نـــهـــــادی
کــــلاه مــهی ترا باید ایران و تـــخـــت کـــیــان مــرا بر در تـــرک
بـسـتـــــه میان برادر که مهتر به خاور به رنــج بـه سر بر ترا
افسر و زیر گــنــج چنین بخششی کان جهانجوی کرد هـمه سوی
کهتر پسر روی کــــرد نه تاج کیان مانم اکــنـــون نــه گاه نـه نام بــزرگی
نــه ایـــران سـپــاه چـــو از تـــور بـشـنـیـد ایرج سخن یـکی پـــاکـــتـــر
پــاســخ افگند بن بدو گفت کای مــهــتـــر کـــام جوی اگر کـــام دل خـــواهـــی آرام جوی من ایران نخواهم نه خاورنه چــین نه شاهی نه
گـسـتـرده روی زمـیـن بزرگی که فرجام او تـیـرگـیـسـت بـر آن
مهتری بر بــبــایــد گریــست سپهر بـــلــنــــد ار کــشــد زین تو سرانــجــام
خـشـتـسـت بـالـیـن تـــو مرا تخت ایــــران اگـر بــود زیــر کنون گشتم
از تاج واز تــخـت سیر سپردم شما را کــــلاه و نـگـــیـن بدیـن روی
با من مـــداریـد کــیــــن مرا با شما نــیــســت نـنــگ نـبرد روان را
نبـاید برین رنـــجـــه کــرد زمـــانـــه نــخــواهــم بــازارتــان اگـر دور مـــانــــم ز دیـــــدارتـــــان جز از کهتری نیست آیــیـــن مــــن مباد آز و
گردن کـــشــی دیـــن مــن چو بشنید تور از بـــرادر چــنــیــن بـه ابرو
ز خــشـــم انـدر آورد چـیـن نــیـــامـــدش گــفــتــار ایـرج پـسـند نــــبـــد
راســتــی نـــزد او ارجـمـنـد به کرسی به تخت اندر آورد پـــای همی گفت
و بر جست هزمان ز جای یکایک بــــر آمــــد ز جـای نـشست گرفت آن
گران کرسی زر بـه دسـت بزد بر ســـر خــســرو تـــاجـــــــدار ازو
خواست ایرج به جان زیــنـهـــار نیایدت گفت ایـچ بــیـــم از خــــــدای
نه شرم از پدر
خود هـمـیـنـست رای مکش مرا مراکت سرانــجــام کــار بـــپــیــچــانــد
از خـون مـن کـــردگار مکن خویشتن را ز مـــردم کــشــان کـزین پس
نیابی ز من خــود نــشـــان بسنده کنم زین جــهـــان گــوشـه ای به کوشش فــــراز
آورم تـــوشــــه ای به خون برادر چـــه بــنـــدی کـــمــر چـه سوزی
دل پــیـــر گــشــتـــه پـــدر جهان خواستی یافتی،خـــون مـریــز مکن با جــهــانــدار
یــزدان سـتـیـــــز سخن را چو بــشــنــیــد پـــاســخ نـداد همان گــفــتـن
آمد هــمــان ســرد بــاد یــکــی خــنــجــر آبگون بر کــشــیــد سـراپای او چـــادر
خـــون کـــشــیــــد بدان تــیــز زهـــر آبــگـــون خنجرش هــمی کرد چــــاک آن کـــیــانـی برش فرود آمد از پـــای ســــرو ســـهـــــی گسست آن کــمــرگــاه
شــاهــنــشـهی دوان خون از آن چـــهـــــرۀ ارغوان شـد
آن نــــامــــور شـــهــریار جوان جهانا بـــپـــروردیـــش در کـــنــــــار وز آن پـس
ندادی به جـــان زیــنــهار نهانی ندانم ترا دوســـت کــیــســـــت بــــدیـــن
آشـــکـــارت بــبـاید گریست ســـــر تاجـــور زان تــن پـــیـــلــوار بــه خنجر جدا کرد و بر گــشــت کـار بیاگند مـــغـــزش بــه مـشک وعـبـیر فـرستاد نـــزد
جـــهـــان بــخــش پـیـر چنین گفت کــایـنـت ســـر آن نــیـــاز کـه تــاج
نــیــاکــان بـــــدو گشت باز کنون خواه تاجش ده و خـــواه تخت شد آن
سایه گستر نـــیـــازی درخت بــرفــتــنــد بـــاز آن دو بــیداد شوم یـکی سوی
ترک و یکی سوی روم یکی نامه بنوشــــت شــــاه زمــــــیــــن به خاور خدای و بــــــه ســــــــالار چین سر نـــامــــه کــــرد آفــــــریــــن خدای کجا هست و باشــد هــمـــــیــشــــه بجای چنین گــفــت کـــایـــــن نــامـــۀ پند مند بـه نزد دو خورشــــیـــــد گــشــتــه بــلـند دو سنگی ،دو جنـــگی،دو شــــاه زمین مـــیان کــیان چـــــــون درخــشــان نگین از آن کاو ز هـــــر گـــــونه دیده جهان شـــــــــــده آشـــــــــکارا بــروبــر نهــان گرایـــــنــــــــدۀ تــیــغ و گــرز گـــــران فـــــروزنـــــدۀ نـــامـــداران افـــســــران نــمـــــــایــنــدۀ شــب بــه روز ســـــپـید گـــــــشـایــنـــــدۀ گـــــنــج پــیــش امـــید هــمـــــــه رنـــجها گشته آســان بــدوی بـــــــــــــرو روشــنــی انــدر آورده روی نـــــخواهم هـــــمی خویشـــتــن را کلاه نـــه آگــــنده گـــنــج و نه تاج و نــه گــاه ســــه فـــرزنــــد را خواهم آرام و نــاز از آن پــــــــــس که دیــــدیـــم رنــج دراز بـــرادر کـــزو بــــود دلـــتـــان بــه درد وگـــــر چـــنــــد هرگز نـــزد بــــاد ســرد دوان آمـــــد از بــهـــــــــر آزارتـــــان کــــــه بــــــود آرزومــنـد دیـــــدارتـــــان بیفگند شاهی ،شـــــــمــا را گــــزیـــد چــــنان کز ره نـــــــامـــداران ســـزیــــد ز تخت انـــــدر آمد به زین بر نـشست بــــرفت و مــیـــان بـــنـــدگـــی را ببست بدان کاو بـــــه سال از شما کـهترست نـــوازیــــــدن کــــــهتر انـــــدر خورست گرامــــــیـــش داریــــد و نوشه خورید چــــو پـــرورده شـــد تن ، روان پرورید چــــو از بــــودنــش بــگذرد روز چند فــــرســتــیـد با زی مـــنـــش ارجــمــنـد نهادنــــد بــــر نـــامـــه بـــر مهر شاه ز ایـــوان بـــر ایــــرج گزیـــن کــرد راه بــشـــد با تنــی چـــنـــد بــرنـــا و پــیر چــــــــــنان چــون بـود راه رانـــاگـــزیــر
************ چو تـــنـــگ انـدر آمد به نزدیــکـشان نـــبـــــــــود آگـه از رای تـــاریــکـــشـان پذیره شـــدنـــــدش به آیــیـــن خــویش ســـپــه ســربـــــــسر باز بـــردنـــد پــیش چــــــو دیـــدنـد روی بـــرادر بــه مهر یــکی تـــازه تـــــــر بر گــشـــادنــد چــهر دو پر خاش جــوی با یکی نیک خوی گـــرفـــتـنــد پـــرســـــــش نه بـر آرزوی دو دل پر ز کــیــنـــه یکی دل بــجای بــــرفــتــند هــر ســـه بــــه پرده سـرای به ایرج نگه کرد یـــکـــسر ســــپــاه کــــــــه او بد سزاوار تـــخـــت و کــــلاه بی آرامشــان شــــد دل از مـــهـر او دل از مـــــــــهر و دیده پر از چـــــهر او ســـپـــاه پـــراگـــنده شد جفت جـــفت هـــــــــمه نام ایـــرج بـــد انـــدر نــــهفت که هسـت این سزاوار شاهــنــشهی جــــــــز ایــن را نـــزیــــبـــد کـــلاه مهی به لــشکر نگه کرد ســلم از کــــران ســـــــــرش گشت از کــار لشکر گـران به لــشکر گه آمـــد دلی پر ز کـــیــن جگر پــــــر ز خــون،ابـــروان پر ز چین سراپـــرده پــــــرداخـــت ار انـــجمن خـــــود و تــــور بــــنـشـسـت بـــا رایزن سخن شــــد پـــژوهــنــده از هـر دری ز شــــاهی و از تـــاج هــــر کـــــشوری به تور از مــــیان ســــخن سلــم گفت کـــه یـــک یـک سپاه ازچه گشتنـد جفت بــه هــــنـــگــامــۀ بــازگــشتن ز راه نــــکــردی هــمـانـا بـــه لـــشکـــر نگاه ســـپـــــاه دو شـــاه از پـــذیره شــدن دگــــر بــــــود و دیـــگـــر بــــه بازآمدن که چـــندان کجا راه بـــگـــذاشــتـنـــد یـــکی چــــــشم از ایرج نه بـــرداشـتـند از ایــــران دلم خود به دو نــیـــم بـود بـــه انـــــدیشه اندیـــشـــگان بـــر فزود سپــــاه دو کشور چو کردم نـــگـــــاه از ایـــن پـــــــس جز او را نخوانند شــاه اگر بیخ او نـــگــســـلانی ز جـــای ز تـــخـــت بـــلـــــندت کــــشد زیـــر پـای برین گونه از جــای بــــرخاستـــند هـــــــمـــــه شب همی چاره آراســـتــنــد فــرسـتــادۀ ســلـــم چـون گشت باز شهنشاه بـنـشـسـت
و بـگـشــــاد راز گرامی جهانجوی را پــیــش خـواند هـــمــه گــفــتــهــا
پــیـش او بازراند ورا گفت کان دو پسر جـنـگـجــوی ز خـــاور ســـوی
مـا نـهــادنـــد روی از اختر چنین اســتـشـان بهره خود کــه بــاشـــنـــد
شــــادان به کردار بد دگر آنکه دو کشور آبشخورســــــت کــه آن
بومها را درشـتـی بـــرســــت برادرت چــنـــدان بـــــرادر بــــــود کــــجـــا
مـــرتـــرا بــر سر افسر بود چو پژمرده شد روی رنگــیــن تــو نــــگردد
دگـــر گــــرد بــالــیــن تـــــو تو گر پیش شـمـشـیــر مـهــر آوری ســــــرت گـــردد آشـفـتــــه از
داوری دو فرزند من کز دو دوش جــهــــان بــرینسان
گــشــادنــد بـــر مــن زبـان گرت سر به کارســـت بــپـسـیـچ کار در گــــــنـــج
بـگـشـای و بــر بــند بار توگر چاشت را دست یازی به جــام وگـــر نه
خورند ای پسر بر تو شـــام نـــبـــایـــد ز گـیـتـی تـرا یـار کـــس بـــــــی
آزاری و راســـتـــی یـــار بس نـــگـــه کـــرد پـــس ایــرج نــامـــور بــرآن مهربــــان
پــــاک فــــرّخ پــــدر چنین داد پاســـخ که ای شــهــریـــــار نـــگه کن
بـــدیـــن گـــردش روزگـــــار که چون باد بر ما هـــمــی بــــــگذرد خــــردمند
مردم چـــرا غـــــم خــــــورد همی پـــژمــــرانــــــد رخ ارغــــوان کــــند تـــیـــره
دیــــدار روشـــــن روان به آغاز گنج است و فرجـــام رنـــــج پــــس از
رنج رفتن ز جای ســـپــنــــج چو بستر ز خاکست و بالین ز خشت درخــــــتی
چــرا بـایـد امــروز کـشــت که هر چند چرخ از بــرش بـــگـذرد تــــنش خون
خورد بـــار کـــیــــن آورد خداوند شمشیر و گـــاه و نــگـــیــــن چــــو ما
دید بسیار و بــیــنـــد زمــیـــن از آن تاجور نـــامـــداران پـــیـــــش
نــــدیدند
کین اندر آیـــیـــن خــــویــــش چو دستور باشد مـــرا شـــهـــریـــار بــــــــه بـــد
نـــگـــذرانـــم بـــد روزگـار نباید مرا تـــاج و تـــخـــت و کــــلاه شــوم
پیش ایشان دوان بـــی ســـپــــاه بگــویـــم کـــه ای نـــامــــداران مـن چــــــنان چون
گرامی تـــن و جـــان من به بیهوده از شـــهـــریــــار زمــیـــن مــــــدارید
خـــشـــم و مـــداریــــد کــیـن به گیتی مداریـــد چــنــدیــــن امــیــد
نــــــگر تا
چه بـــد کــــرد بــا جـمـّشــیـد به فرجام هـــم شــــد ز گــیـتی به در نــــماندش
همان تاج و تــخــت و کــمـر مرا با شما هــــم بـــــه فـــرجــام کار بــــــــبــایــــد
چـــشـــیــــدن بـــد روزگار دل کــیــنــه ورشـــان بـه دیــن آورم ســـــزاوارتر
زانـــکـــه کـــیــــــن آورم بدو گفت شاه ای خــــردمـــنـــد پـور بــــــــرادر
همی رزم جوید،تــــو ســـور مرا این سخن یــــاد بـــایـــد گــرفت ز مــــــه
روشنایی نــیــابــد شـــگـفـــت ز تو پر خرد پاسخ ایـــدون ســــزید دلـــت مــــهر پیوند ایــــشـــان گــــزیــد ولیکن چو جایــــی شــــود بـــی بها نـــــــــهــــد
پـــــر خــــرد در دم اژدهـا چه پیش آیدش جز گزایـــنـــده زهـر کـــــش از
آفرینش چـــنــیـــن است بهر ترا ای پسر گر چـــنـــیــن است رای بــــــــــیـــارای
کـــار و بــپـــرداز جـای پرســتــنــده چــنــد از مــیــان ســپاه بـــــــفــــرمــــای
کـــآیــنــد با تو به راه ز درد دل اکنون یکی نـــامـــه مــــن نـــویسم
فرســـتـــم بــــدان انـــجــمــن مگر باز بـــیـــنـــم تـــــرا تن درست کــــه روشن روانم بـــه دیـــدار تــسـت بـر آمد برایــــــن روزگار دراز زمــــانه به دل درهــــــمی
داشت راز فریدون فرزانه شـــد سالخورد بــــــه باغ بهار انــــــــــــدر
آورد گرد برین گونه گردد سـراسرسخن شـــــود سست نــــــیروچوگــردد
کهن چو آمد به کار اندرون تـیرگی گــــــرفتند پر مایـــــگان خــــــیــرگی بجنبید مر سلم را دل ز جـــــای دگـــــــــرگونه تر شـــــد به
آیین ورای دلش گشت غرقه به آزانـدرون بـــه انـــدیشه بنــــشست
با رهــنمون نبودش پسندیده بــــخــــش پــــدر کـــــــه داد او بــــه
کهتر پسر تخت زر به دل پرزکین شدبه رخ پرزچیـن فـــــرشتــــــــــه
فرستاد زی شاه چین فرستاد نـــــزد بــــرادر پـــیـــــام کــــــه جـــــــــاوید
زی خرّم و شادکام بدان ای شـــهنشاه ترکان وچین گــســـســــته دل روشــــن
از به گزین ز نیکی زیان کرده گویی پسنــد مـــنــش پســــت و بالا چــــو
سرو بلند کنون بشنو ازمن یکی داسـتان
کـــزیـــن گــــونه نشنیدی
از بــاسـتــان سه فرزند بودیم زیبای تــخــت یــــــــکی کــــهتر از ما
برآمد به تخـت اگر مهترم من به سال و خــرد زمـــیــنــــه به مــــهر من
انــــدر خورد گذشته ز من تاج و تخت وکلاه نــزیــبــــد مگر بــــر تـــــو
ای پـــادشاه سزد گر بـــمــــانیم هــر دودژم کـــزیـــــن سان پــــدر کرد
بــــر ما ستم چو ایران و دشــت یلان و یمن بـــه ایـــرج دهــــد،روم
وخــاور به من سپارد ترا مرز ترکـان و چـــین کــــــه از تو سپــــهدار
ایــران زمــیــن بدین بخشش اندرمرا پای نیست بـــه مـــغـــز پدر
انــــدرون رای نــیست هیون فرستاده بــــگزارد پـــای بــیـــامـــد به نزدیک تــــوران خــــــدای به خوبی شنیده همه یـــــاد کرد ســـر تــــــور بی مــــغز
پـــــــر باد کرد چو این راز بشنید تـــور دلــیــر بـــرآشــفت نـــاگــــــــاه
بـــرســــان شیر چنین داد پاسخ که با شــهــریــار بـــگــو این ســــخن هـــم
چــــنین یاددار که مـــا را بـــه گـــــاه جوانی پدر بـــدیـــن گــــــــونــه
بــفـــریفت ای دادگر درختیست این خود نشانده به دست کــــــــجـــــا آب او خون و برگش کبست ترا بـــا مـن اکنون بدین گفت گوی بــــــبـــــــــایـــد
بـــروی اندر آورد روی زدن رای هوشیــــار و کردن نـگاه هــیونــــی فگندن بـــه
نــــزدیـــــک شاه زبان آوری چـــرب گوی از مــیان فرستــــاد بـــاید
بــــه شـــــاه جــــهـــان بـــجای زبـــــونـــی و جــــای فریب نــــــــبـــــایــــد
که یـابــــد دلاور شکیب نشایــــد درنگ انـــــدریـن کارهیچ کــــجا آید آســــایـــش
انــــدر بــســیــج فرستاد چون پـــاســـــخ آورد بــاز بــرهنه شد آن
روی پــــوشـــیـــده راز برفت این برادر ز روم آن زچـیـن بــه زهر اندر
آمیخته انــــگــــبـــیـــــن رسیدند پس یک بــــدیــــگــر فراز ســخن رانــــدنـــــد
آشـــــــکارا و راز گزیدند پس موبــــدی تـــیـزویــــــر ســخــن گوی و بینا
دل و یـــــادگـــــیر ز بیگانه پردخته کردند جـــــــــای ســـگالش گرفتند
هــــر گـــــونه رای سخن سلم پیوند کرد از نـخــــست ز شــــرم پدر
دیدگان را بــشـــــــست فرستاده را گـــفـــت ره بـــــرنورد نـــبــاید که یابد
ترا بــــاد و گـــــــــرد چو آیی به کــــاخ فـــریــدون فرود نـــــخــســتــین
ز هر دو پسر ده درود پس آنگه بگویش که تـــرس خدای
بــباید که
باشد بـــه هــــر دو ســـرای جوان را بود روز پـــیــــری امـــید نـــــگــردد
ســـیــــه موی گشته سپید چه سازی درنگ اندرین جای تنگ کــــه شد تنگ بر
تو سرای درنـــــگ جهان مر تو را داد یزدان پــــــــاک ز تــابنده
خورشید تـــا تـــیـــره خــاک همه بآرزو ســـاخـتی رســــم وراه نــکردی به
فرمان یـــزدان نــــگـــــاه نجستی بجز کـــــژی و کــــاســتــی نـکردی به
بخشش درون راســـــتـــی سه فرزند بودت خردمند و گــــــرد بــــزرگ آمدت
تیره بــــیـــــدار خــــرد ندیدی هـــنر بـــا یـــکی بـــیــشـــتـر
کـــــجـــا
دیــــــــگری زو فرو برد سر یـــکی را دم اژدها ســـــاخـــــتــــی یــکــــی را
به ابر اندر افــــراخـــتــــی یکی تـــاج بر سر به بـــالـــیـــن تـو بـرو شادگــــشته
جـــهـــان بـــیـــن تــو نه ما زو به مــــام و پدر کمتریــــــم نـه بر تخت
شاهـــــی نه اندر خوریــــم ایــــا دادگر شــــهــــریــــار زمـــیــن بـریــــن داد هرگز مـــبــــاد آفـــریــــن اگر تــــاج از آن تارک بـــی بــــهـــا شــــود
دور و یابد جـــهــان زو رهـــا ســــپاری بدو گوشه ای از جـــــهان نشیــــند چو ما از تو خـــســـتـــه نـهان وگر نــــه سواران تـــرکان و چـیـن هــــم از
روم گردان جـــــوینده کـــیــن فراز آورم لـــشــــکر گــــــــرز دار از ایــــران و
ایـــــرج بــر آرم دمـــــار چو بــشـنـیـد موبد پـــــیــــام درشت زمــین را
ببوسید و بـــنـمـــود پـــشــت برآنسان به زین انــــدر آورد پــای کــــه از باد
آتش بـــجـــنـــبـــد ز جـــای به درگاه شاه آفــــریــــدون رســید بــــرآورده
ای دیـــــد ســـــر نـــاپـــدیـد بــــــه ابــــرانــــــدر آورد بــالای او زمــــــیـــن
کـــوه تـا کــــوه پــــهنای او نشسته به دربــــر گـــرانـــمــایـگان بـــه پرده
درون جـــای پــــرمـــایـــگان به یک دست بر بسته شیر و پلــنگ بـه دست
دگر ژنده پـــیــــلان جـــنـــگ ز چندان گرانـــمـــایــــه گـرد دلـــیــر خروشی بـــرآمــــد
چــــو آوای شـــــیر سپهریست پنداشــــت ایــوان بـــجای گـران لــــشـــــــکری
گرد او بر به پای برفـــتـــنــــد بـــیـــــدار کـارآگــــهان
بــگـــفـــتــنـــد
بـــا شـــهـــریـــار جهان که آمد فـــرســتــــاده ای نــزد شـاه یـــــکــی
پـــــر مــنـــش مرد با دستگاه بفرمود تا پــــرده بــــر داشـــتـــنــد بـر اسپش ز
درگاه بـــگـــذاشـــتـــنــــد چو چشمش به روی فریدون رســید هـــمه دیده
و دل پــــر از شــــاه دیـــــد به بالای سرو و چو خورشـید روی چــــو کافور
گرد گــــل ســــرخ مـــوی دو لب پر ز خنده ،دو رخ پر زشرم کـــــیانی
زبان پر ز گــــفــــتــــــار نرم نشاندش هم آنگه فریـــــدون ز پای ســـزاوار
کردش بر خــــــویش جـــای بپرسیدش از دو گـــــرامی نخـــست کـه هستند شـــادان
دل و تن درســــت دگـــر گفت کــــــــز راه دور و دراز شـــــــدی
رنجه اندر نـــشـــیــب و فراز فــــرستاده گفت ای گرانــمــایه شاه ابــــــــی
تو مـــبــیــنــاد کـــس پیش گاه ز هــــر کس که پرسی به کام تواند هـــمه پـــاک
زنــــده بـــه نـــام تــوانــد مـــنــــــم بـــنـــدۀ شـــاه را نــاسـزا چنــین بــــر
تن خــویـــش نــاپــــارسـا پیامی درشــــــــت آوریـــده بـه شاه فـرستنده
پر خـــــشم و من بــیـــگــنـاه بگویم چو فـــرمـــــــــایـدم شـهریار پـــــــیــــام جــــوانـــــان نـاهـــوشـــیـار بفرمود پس تا زبــــان بـــر گــشـاد شـــــنیده سخن
سربـــســـر کــــرد یــاد فریدون بدو پهن بــگــشــاد گـــوش چــــو بشنید مغزش
برآمد بــه جــــوش فرستاده را گفت کـــای هـــوشـیــار بـــــباید تـــرا
پـــوزش اکـنـون بـــه کار که من چشم ازایشان چنین داشــتم هـــــــمی بر دل
خویـــش بـــگـــذاشــتـم که از گوهر بد نـــیـــایــــد مـــــهـی مـــــــرا دل هـــمـــی
داد ایـــن آگــــهـی بگوی آن دو نـــاپـــاک بـیـهوده را دو اهــــــــریمن
مــغـــز پــــالـــــوده را انوشه که کردید گـــوهـــر پــدیــــد درود از شـــــــما
خود بدین سان سزیـد ز پند من ار مغزتــــان شـــد تــهی هــــــــمی از خردتان نـــبــود
آگـــهــــی ندارید شرم و نه بــیـــم از خـــدای شـــــما را همانا
هــمــیــنــســـــت رای مرا پیشتر قـــیـــرگــــون بود موی چــــــو سرو سهی قد
و چون ماه روی سپهری که پشت مــــرا کـرد کوز نـــــشد پست و
گردان بــجـــایست نوز خماند شما را هم ایــــن روزگـــار نـــــماند برین
گونه بـــس پـــایــــــــدار بـــدان بــرتـــریــــن نام یزدان پاک بــــــه رخشنده
خورشید و بر تیره خاک بـــــه تخت وکلاه وبه ناهید و ماه کـــــه مــن بــد
نــــکردم شـــما را نگاه یکی انجمن کـــــردم از بـخـردان
ســـــتاره شناسان و هـــم
مـــوبـــــــدان بسی روزگاران شدست انـدریـــن نــــــــکردیم بر
باد بخــــــشش زمـــیـــن همه راستی خواستـــم زیـن سخن بــــــــه کژی نه سر
بود پیدا نـــه بـــــن همه ترس یزدان بد اندر مـــیــان هــــــمه راستی خواستم
در جـــهـــــان چو آباد دادند گـــیــتــی بـــه مـــن نــــــــجستم پراگـــنــــدن
انــــجــــمــــن مگر همچنان گفتم آباد تــــخــــــت ســــپــــارم به سه
دیدۀ نیک بـــخــــــت شما را کـــنــون گر دل از راه من بــــــــه کژی و تــازی
کــشــیــد اهرمن بـبـیـنـیـد تـــــــا کردگــار بـــلــــنــد چـــنـــیــن از شــمــا
کـــرد خواهد پسند یکی داستان گویـــم ار بــشـــنـوی هـــــمــــان بر که کاریـــد
خـــود بدروید چنین گفت با ما سخن رهــنــمـای جـــــزین است
جاویـــد مـــــا را سرای به تخت خرد بر نشســت آزتـــــان چــــــرا شد چنین
دیـــو انـــبـــازتـــــان بترسم که در چــنــگ ایــن اژدها روان یـــــابد از
کــــالـــبـــدتــــان رها مرا خود ز گیتی گه رفــتــن است نـــه هنگام
تندی و آشــفـــتـــن اســت ولیکن چنین گوید آن ســالـخورد کــــه بودش سه
فرزنــــــد آزاد مـــرد کـــــه چــون آز گردد ز دلها تهی چـــــــه آن
خاک و آن تاج شاهنشهی کسی کاو برادر فروشد به خـــاک ســــــزد گر
نخوانندش از آب پــــــاک جهان چون شما دید و بیند بـــسی نـــــخواهد شدن رام با هر کـــســــــی کزین هر چه دانید از کــــــردگـــار بــــــود رستگاری بــــه
روزشـــمــــار بجویید و آن توشۀ ره کــــنــــیــــــد بکــــــوشید تا رنج کـــوتـــه
کـــنـــیـــد فرستاده بــشــنــیـــد گـــفـــتـار اوی زمـــــین را
ببوسید و برگاشــــت روی ز پیش فریدون چنان بازگــــشــــت کـــــه گفتی که با
باد انـــبـاز گـــشـــت نهفته چو بیرون کــشــیــد از نــهــان به سه بخش کرد
آفــریـــدون جــهان یکی روم و خاور دگر ترک و چیـن سیـم دشت گردان
و ایــران زمــیــــن نخســتــیــن بـــه سلم اندرون بنگرید هــمــه روم و خاور مر او را ســزید بفرمــود تا لـــشــکری بـــرگـــزیــد گـرازان سوی
خاورانــدر کــشــیـــــد به تخت کــیـــــان انــــدر آورد پـــای هـمی خوانـدنـدیـش
خـــــاور خـــــدای دگر تور را داد تـــوران زمـــیـــــــن ورا کـرد
سالار تـــرکــان و چـــیــــن یکی لشکری نــامـــزد کـــرد شـــــاه کشید آنــگــهی
تـــور لــشــکر به راه بیامد به تخت کـئـی بــر نــشــســــت کمر بر
میان بست و بگشاد دســــــت بزرگان بــرو گـوهـر افــشـانــدنـــــد هــمی پاک
توران شهش خــوانــدنــــد از ایشان چو نوبــت بــه ایـرج رسید مــر او را پدر شـــــاه ایران گـــزیـــد هم ایران و هم دشــت نــیـــزه وران هـــم آن
تخت شـــاهی و تــاج ســـران بــــدو داد کـــاورا ســزا بــود تـــاج هــــمان کرسی
و مهر و آن تخت عاج نــشـسـتـنـد هـر سـه بـه آرام و شــاد چــــــــنـــان
مــرزبـانــان فـــرّخ نــــژاد سوی خانه رفــتــنــد هــر سـه چــو باد شب
آمد بــخــفــتـنـد پـیــروز و شـــــاد چو خورشید زدعــکــس بـــر آســــمان پــــــراگــنــد
بـــر لاژورد ارغـــــــــوان برفتند و هر سه بـــیــــاراســــتــنــــــد ابــا
خویشتن موبدان خـــواســــتـــنــــــد کشیدند بالشکری چـــــون ســــپــهــــر هـــمه
نامداران خـــورشـــــیــد چـــهـــر چو از آمدنـشــان شــد آگــــاه ســــــرو بــــیاراست
لشـکـــر چـــو پـــرّ تــــــذرو فرستادشان لشـکـری گـشـن پـیــــــــش چــه
بیگانه فرزانـگـان و چــه خــویـش شــدنـــد ایـــن ســه پــر مایه اندر یمن بــــــــرون آمــــدنــــد
از یمن مرد و زن همی گوهر و زعــفــران ریـخـتـنـــــد هــــمی مشــک
بــا مـی بــرآمـیـخـتـنـــد همه یال اسپان پر از مشک و مــــــی پــــــــــراگـــنــــده
دیـــنـــار در زیــــر پی نــشــســتــن گـهــی ســاخــت شاه یمن هــــــــمـــه
نــامـــداران شـدنــد انــجــمن در گـــنـــجـــهــــای کــهـــــن کرد باز گـــشــاد
آنچه یــکــچــنــد گــه بــــود راز سه خورشید را چـــو بـــاغ بــهــشـت کـــه مـــوبد
چو ایشان صنوبر نکـــشـــت ابا تاج و با گـــنـــج نـــادیــــده رنـــج
مـــــگر زلفشان
دیــــده رنـــج شـکـنــــج بیاورد هر سه بـــدیـــشـــان ســپـــــرد کــــه سه
ماه نو بود و ســه شــاه گـــــرد ز کــیـنـه بـه دل گــفــت شــاه یــمــــن کـــــه از
آفـــریــــدون بــــد آمـــد بــه من بد از من کــه هــرگـــز مــبــــادم میان کــــــه مــاده
شــــد از تـــخـــــم نرّه کیان به اختر کس آن دان که دخترش نیست چــــــو
دخـــتر بود روشن اخترش نیست به پیش هــمـه مــوبــدان ســرو گـفــت کــــه زیــبـــا
بـــود مــاه را شـــاه جــفت بدانید کاین سه جـــهـــان بـیـن خـویش ســــپردم بدیشان بر آیــیـــن خــــویــــش بدان تا چـــو دیــده بــــدارنـــدشــــــان چــو جان
پــیـــش دل بــر نــگارنــدشان خروشــیــد و بـار غــریـبـان بـبـســـت ابـــر
پشت شرزه هــیــونــان مــســـــت ز گوهر یــمــن گــشــت افـــروخـتـــه عــــــماری
یک انـــدر دگــــر دوخـــتـــه چو فرزنـــد را بــاشــد آیــیــن و فــرّ گــــــرامی
به دل بر چه مـــاده چـــه نــر به سوی فـــریــــدون نــــهـــادند روی جـــــــــوانــــان
بــیــنـــا دل راه جـــــوی
